xG (gol beklentisi)
xG, yani “gol beklentisi”, bir pozisyonun kalitesini ölçer: belirli bir şutun gole dönüşme olasılığıdır; mesafe, açı, vuruşta kullanılan vücut bölgesi ve oyun türüne göre 0 ile 1 arasında bir değer alır. Bir takımın maçtaki toplam xG’si, kaç gol atması “gerektiğini” tahmin eder.
xG, çoğu zaman yanıltıcı olan ham skorun ötesine geçer: bir takım tek pozisyonunu gole çevirip 1-0 kazanabilirken rakibi 2,5 xG biriktirmiş olabilir. Zaman içinde xG, kısa vadede bitiriciliğe çok bağlı olan atılan gollerden çok daha iyi biçimde gelecekteki performansı öngörür.
Her veri sağlayıcısı (Opta, StatsBomb, Understat…) kendi modelini yüz binlerce şut üzerinde eğitir; bu yüzden rakamlar kaynaktan kaynağa biraz farklıdır. Lehte xG (bir takımın yarattığı pozisyonlar) ile xGA, yani aleyhte xG (izin verdiği pozisyonlar) birbirinden ayrılır. Penaltılar genellikle ayrı tutulur (npxG = penaltısız xG), çünkü ağırlıkları yüksektir ve akan oyunla pek ilgileri yoktur.
Bir tahmin için takımın son dönemdeki xG’si, attığı gollerden daha sağlam bir temeldir: son maçlarda ne kadar isabetli olduğundan bağımsız olarak takımın kaç pozisyon ürettiğini gösterir. Yine de sınırları vardır: şutla bitmeyen atakları görmez, maçın gidişatına bağlıdır (önde olan takım geriye yaslanır ve daha çok pozisyon verir) ve güvenilir hâle gelmesi için birkaç maç gerekir.
Örnek
Penaltı noktasından bir şut yaklaşık 0,76 xG değerindedir; 30 metreden bir vuruş ise 0,03 xG’den azdır.
Elofoot bunu nasıl kullanıyor?
xG, Elofoot’un Poisson modelinin çıkış noktasıdır: her takımın gol beklentisi, son maçlardaki gerçek ortalama xG’sinden (bu yoksa iç sahada 1,45, deplasmanda 1,15 referans değerlerinden) başlar, ardından puan durumu, form, ligin gücü ve iç saha avantajına göre düzeltilir. Model 1X2 olasılıklarını, en olası skoru, karşılıklı golü ve alt/üst değerlerini buradan türetir.
Sıkça sorulan sorular
- Bir şutun xG’si nasıl hesaplanır?
- İstatistiksel bir model şutu binlerce benzer şutla (mesafe, açı, vücut bölgesi, oyun türü) karşılaştırır ve bunlardan gole dönüşenlerin oranını verir. 0,10 xG, bu türden bir şutun kabaca on denemede bir gol olduğu anlamına gelir.
- xG ile xGA arasındaki fark nedir?
- xG bir takımın yarattığı pozisyonları, xGA (aleyhte gol beklentisi) ise rakibe verdiği pozisyonları ölçer. Güçlü bir takım yüksek xG ile düşük xGA’yı bir araya getirir.
- xG’si yüksek olan takım her zaman kazanır mı?
- Hayır. xG sonucu değil, pozisyonların kalitesini anlatır: tek bir maçta bitiricilik, kaleci performansı veya şans her şeyi değiştirebilir. Birkaç maç boyunca bakıldığında iyi bir göstergeye dönüşür.
- xG neden siteden siteye farklı?
- Her sağlayıcı kendi modelini ve kendi verilerini (kalecinin konumu, savunma baskısı…) kullanır. Büyüklük sıraları tutarlıdır, ancak ondalıklar değişir.